Monday, January 29, 2018

Đặng Phùng Quân




,HUSSERL VÀ CHỦ NGHĨA (L)Ý TƯỞNG
TRONG THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI
biên khảo triết học nhiều kỳ
kỳ 139
(tiếp theo)

Chương IV
Thiên địa thời : Chủ nghĩa (l)ý tưởng trong Hiện diện hiện tượng luận


Liên chủ thể như tha tính tự tại

Khi nói về sự đồng hiện hữu bản ngã của tôi  (và toân diện bản ngã cụ thể của tôi nói chung) và bản ngã của tha nhân, đời sống có ý hướng của tôi cũng như của tha nhân , thực tại của tôi cũng như của tha nhân - nói tóm lại, Husserl gọi đó là một hình thái-thời gian chung/gemeisame Zeitform - chủ yếu được thành lập; và như vậy mọi tính thời nguyên thủy tự động đắc thủ ý nghĩa đơn thuần là một cách thế nguyên ủy biểu hiện tính thời khách quan đến một chủ thể đặc thù. Trong mối liên hệ này, người ta thấy cộng đồng thời gian của những đơn tử quan hệ về mặt cấu thành thì bền vững, bởi nó chủ yếu gắn bó với cấu thành của một thế giới và một thời gian thế giới.[135]

Trong tiết § 56 kế tiếp, Hussserl luận đến "cấu thành của những trình độ cao hơn của cộng đồng liên đơn tử", bởi ở trình độ thấp nhất của cộng đồng hóa giữa đơn tử nguyên thủy cho chính tôi, và đơn tử cấu thành trong tôi, cũng như thể tha nhân và như thể hiện hữu cho chính nó song chỉ chứng tỏ về mặt áp diện đối với tôi.

Cho nên, dầu có xét những mối liên hệ về đơn tử, về bản ngã, sự phân cách với những đơn tử ra sao, theo Husserl, "hiện thể vẫn trong mối cảm thông ý hướng với hiện thể. Nó là  mối liên lạc về nguyên lý là duy nhất, một cảm thông hiện thực, và rõ là mối cảm thông làm cho hữu thể của một thế giới, một thế giới của người và vật về mặt siêu nghiệm được khả hữu."[136]

Chính trong cộng đồng như thế này, theo ông, "tự nhiên trong cụ thể siêu nghiệm tương ứng với một cộng đồng đơn tử tương tự mở ra, mà ta có thể chỉ ra như là liên chủ thể siêu nghiệm"[137]

Sang đến tiết § 58 nói đến "khu biệt của những vấn đề trong phân tích có ý hướng của những cộng đồng liên chủ thể cao hơn; Tôi và thế giới xung quanh", Husserl xác định "cấu thành của nhân loại hay của cộng đồng thuộc bản chất của nhân loại ..., trên cơ bản của cộng đồng theo ý nghĩa nói ở trên, người ta có thể dễ dàng hiểu khả hữu của những hành động của bản ngã tác động vào bản ngã khác qua trung gian của kinh nghiệm áp diện của người khác và, quả thực, khả hữu của những hành động cá nhân của bản ngã một cách đặc thù, mang tính cách những hành động của tôi trực tiếp đối với anh, tính cách của những hành động xã hội, nhờ đó mà thông giao cá nhân con người được lập thành".[138]

Ở những tiết kế tiếp như § 59 là giải thích về mặt hữu thể định vị trong hiện tượng luận siêu nghiệm cấu thành, § 60 là những kết quả siêu hình của giải thích mà chúng ta trong kinh nghiệm về tha nhân :
"Khi thực hành giảm trừ siêu nghiệm, nhận thức được bản ngã siêu nghiệm, nghĩa là bản ngã kinh qua tự thân một thế giới, và đi tìm bản chất của cấu thành như thế và những trình độ ngã luận, làm lộ ra một Tiên nghiệm của cấu thành hoàn toàn mới."[139]   
   
"Những kết quả đơn tử luận có tính cách siêu hình học, nếu thực sự những nhận thức tối hậu của hữu thể phải gọi là siêu hình học." Husserl đan cử một vài kết quả siêu hình học :
"Bản ngã của tôi cho tôi một cách xác quyết, chỉ đặt trong xác quyết tuyệt đối như thể hiện hữu, có thể tiên thiên là bản ngã kinh qua thế giới bằng cách cộng thông với những bản ngã khác như thế, thành phần của một cộng đồng đơn tử, được cho có định hướng từ nó. Kết quả là thế giới khách quan của kinh nghiệm chỉ ra tự tại hàm ngụ những đơn tử khác cũng chỉ ra tự tại như thế."[140]

Mặt khác, tiên thiên, như đơn vị của một liên chủ thể, hơn nữa, một liên chủ thể có thể thiếu mọi tương quan thực của cộng đồng với liên chủ thể khác, mỗi nhóm trong hai tập hợp đơn tử như thế chắc chắn có thế giới có thể nhìn hoàn toàn khác. Song hai thế giới như vậy thiết yếu là những thế giới xung quanh/Umwelten hơn, lần lượt thuộc về hai liên chủ thể này, và lại là những cảnh tượng của một thế giới khách quan duy nhất, chung cho chúng. Tuy nhiên, vẫn có một cộng đồng riêng lẻ của đơn tử, một thế giới khách quan, một thời gian khách quan, một tự nhiên khách quan ...  Nếu ta có thể tưởng tượng chính ta, thì bản ngã xác quyết này có thể nhận được hệ thống những biến thể khả hữu của ta, song mỗi biến thể này bị mỗi biến thể khác tiêu diệt và bởi chính bản ngã của ta nữa, nghĩa là có một hệ thống không thể cùng khả hữu tiên thiên/ein System apriorischer Inkompossibilität. [141]

Hiện tượng luận theo Husserl như vậy là một triết học siêu nghiệm có khả năng giải quyết những vấn đề liên quan đến khả hữu của nhận thức khách quan. Cho nên trong tiết § 62 của Những Suy niếm kiểu Descartes để kiểm điểm lại những phân giải ý hướng trên, ông có thề khẳng định :
"Nhờ những thành quả này, lần đầu tiên chúng ta hiểu được ý nghĩa toàn diện và công chính "chủ nghĩa (l)ý tưởng" siêu nghiệm hiện tượng luận/Durch sie erst wird uns der voll und eigentliche Sinn das phänomenologisch-transzendentalen "Idealismus" verstandlich."
  

-----------------------------------------
[135] Husserl, Sdt.
[Dadurch urgestiftet ist] die Koexistenz meines Ich (und meines konkreten ego überhaupt) und des
fremden Ich, meines und seines intentionalen Lebens, meiner und seiner Realitäten, kurzum eine gemeinsame Zeitform, wobei von selbst jede primordiale Zeitlichkeit die bloße Bedeutung einer einzelsubjektiven originalen Erscheinungsweise der objektiven gewinnt. Man sieht hierbei, wie die zeitliche Gemeinschaft der konstitutiv aufeinander bezogenen Monaden untrennbar ist, weil wesensmäßig mit der Konstitution einer Welt und Weltzeit zusammenhängend.
[136] Husserl, Sdt.
§ 56. Konstitution der höheren Stufen der intermonadologischen Gemeinschaft :
Seiendes ist mit Seiendem in intentionaler Gemeinschaft. Es ist eine prinzipiell eigenartige Verbundenheit, eine wirkliche Gemeinschaft, und eben die, die das Sein einer Welt, einer Menschen- und Sachenwelt, transzendental möglich macht.
[137] Husserl, Sdt.
Natürlich entspricht dieser Gemeinschaft  in transzendentaler Konkretion eine entsprechende offene Monadengemeinschaft, die wir als transzendentale Intersubjektivität bezeichnen.
[138] Husserl, Sdt.
§ 58. Problemgliederung der intentionalen Analytik der höheren intersubjektiven Gemeinschaften. Ich und Umwelt :
Die Konstitution des Menschentumes bzw. derjenigen Gemeinschaft, die zum vollen Wesen desselben gehört, ... Aber verständlich ist sehr leicht, im Ausgange von der Gemeinschaft in dem zuletzt gewonnenen Sinne, die Möglichkeit von Ich-Akten, die durch das Medium der appräsentierenden Fremderfahrung in das andere Ich hineinreichen, ja von spezifisch ichlich-personalen, die den Charakter von sozialen Akten haben, durch welche alle menschliche personale Kommunikation hergestellt wird.
[139] Husserl, Sdt.
§ 59. Ontologische Explikation und ihre Stelle im Ganzen der konstitutiven transzendentalen Phänomenologie :
Es [transzendentale Ego] war somit gefaßt als ein in sich welterfahrendes, Welt in Einstimmigkeit ausweisendes. Dem Wesen solcher Konstitution und ihren egologischen Stufen nachgehend haben wir ein völlig neuartiges Apriori, eben das der Konstitution sichtlich gemacht.
[140] Husserl, Sdt.
§ 60. Metaphysische Ergebnisse unserer Auslegung der Fremderfahrung :
"Sie sind metaphysisch, wenn es wahr ist, daß letzte Seinserkenntnisse metaphysische zu nennen sind"
"Mein mir selbst apodiktisch gegebenes Ego, das einzige in absoluter Apodiktizität von mir als seiend zu setzende, kann a priori nur welterfahrendes Ego sein, indem es mit anderen seinsgleichen in Gemeinschaft ist, Glied einer von ihm aus orientiert gegebenen Monadengemeinschaft. Konsequentes Sich-ausweisen der objektiven Erfahrungswelt impliziert konsequentes Sich-ausweisen von anderen Monaden als seienden."

[141] Husserl, Sdt :
A priori hat jede solche Monadengruppe freilich als Einheit einer Intersubjektivität, und einer möglicherweise jeder aktuelle Gemeinschaftsbeziehung mit der anderen entbehrenden, ihre möglicherweise ganz anderen Welt. Aber diese beiden Welten sind dann notwendig bloße Umwelten dieser Intersubjektivitäten und bloße Aspekte einer einzigen, ihnen gemeinsamen objektiven Welt... Es kann also nur eine einzige Monadengemeinschaft, die aller als koexistierenden Monaden, in Wirklichkeit geben, demnach nur eine einzige objektive Welt, nur eine einzige objektive Zeit, nur einen objektiven Raum, nur eine Natur ... [Es ist hier zu beachten, daß] ich zunächst mich selbst, dieses apodiktischfaktische Ego, in freier Variation umdenken kann, und so das System der Möglickeitsabwandlungen meiner selbst gewinnen, deren jede aber durch jede andere und durch das Ego, das ich wirklich bin, aufgehoben ist. Es ist ein System apriorischer Inkompossibilität.


(Còn tiếp)

                                                                        
Đặng Phùng Quân      

 



No comments:

Post a Comment